Wiedza jest super: Instalacja oświetleniowa klatki schodowej

Instalacja oświetleniowa klatki schodowej w blokach mieszkalnych nie należy do skomplikowanych niezależnie od dekady, w której blok powstał. Zawsze mamy oświetlenie klatki oparte na automacie schodowym, odpowiednim trzy żyłowym pionie zasilającym oraz przyciskach typu dzwonkowego, czyli takich, w których po naciśnięciu przycisk wraca sam do pozycji początkowej.

Po naciśnięciu przycisku uruchamia się automat schodowy, który włącza prąd do instalacji lamp na określony czas. W tej chwili instalacja oświetleniowa klatki schodowej jest często przerabiana na lampy z czujnikiem ruchu jako rozwiązanie bardziej oszczędne, jeśli chodzi o zużycie prądu. Nie trzeba bowiem świecić wszystkich czterech, pięciu lamp, gdy ktoś wchodzi tylko, na przykład, na pierwsze piętro. Nie muszą także świecić się cały czas lampy na dole, gdy ktoś wchodzi po schodach na ostatnie piętro. Sukcesywnie się one wygaszają, oszczędzając tym samym prąd.

Opiszemy teraz poszczególne elementy instalacji oświetleniowej na klatce schodowej, aby dać Szanownemu Czytelnikowi ogólny obraz takiej instalacji.

Elementy Instalacji oświetleniowej klatki schodowej

Zasilanie

Instalacja oświetleniowa klatki schodowej jest jedną z instalacji ogólnego przeznaczenia, w związku z czym jest częścią obwodów administracyjnych (ADM). W głównym WLZ zazwyczaj mamy odpowiedni bezpiecznik zabezpieczający tę instalację, ale we wczesnych latach 60. nie wydzielano osobnego zabezpieczenia dla poszczególnych obwodów administracyjnych, tylko był jeden bezpiecznik od wszystkiego, a więc nie tylko od oświetlenia klatki schodowej, ale także od oświetlenia piwnicy, instalacji dzwonkowej i innych.

Do późnych lat 60., a nawet jeszcze we wczesnych latach 70. z zabezpieczenia przewód zasilający instalację oświetleniową klatki schodowej szedł do małego, natynkowego, podwójnego włącznika, którym można było zasilanie do tej instalacji włączyć lub wyłączyć bez potrzeby wykręcania bezpiecznika. Włącznik ten znajduje się w głównym WLZ (wczesne lata 60.) lub w lokalnym WLZ na pierwszym półpiętrze (późniejsze lata). Jeden klawisz odłączał prąd od automatu schodowego, a drugi odłączał prąd od samej instalacji oświetleniowej.

Zabezpieczenie instalacji schodowej stanowił początkowo bezpiecznik topikowy o wartości 6 A, a w późniejszych latach bezpiecznik 10 A. Wszelkie przewody zasilające oczywiście są aluminiowe 2,5 mm² aż do lat 70. Później były to już przewody miedziane 1,5 mm².

Wyłącznik instalacji schodowej (po lewej). Obok wyłącznik instalacji dzwonkowej.

Warto pamiętać o tym, że instalacja oświetleniowa klatki schodowej jest częścią instalacji ADM, w związku z czym, jeśli przepali się bezpiecznik w zabezpieczeniu przedlicznikowym licznika prądu ADM to wszystkie instalacje ogólnego przeznaczenia, a więc i instalacja oświetleniowa przestaną działać.

Przychodząc na awarię typu brak światła na klatce schodowej i stwierdzając, że bezpiecznik od instalacji oświetleniowej klatki jest dobry, sprawdźmy ten bezpiecznik przedlicznikowy, zanim zaczniemy niepotrzebnie grzebać w głównym WLZ. Zazwyczaj jego wymiana rozwiąże problem z brakiem światła na klatce schodowej. Uczulamy, że licznik ADM może być trzyfazowy, a więc i takie będzie zabezpieczenie przedlicznikowe, trzyfazowe. Musimy wtedy sprawdzić trzy bezpieczniki. Oświetlenie klatki będzie na jednej z faz.

Automat schodowy

Z bezpiecznika lub wyłącznika zasilanie trafia do automatu schodowego, do którego podłączona jest także instalacja oświetleniowa klatki. Początkowo były to automaty elektromechaniczne typu K-15, a w miarę rozwoju technologicznego w naszym kraju zaczęto stosować automaty elektroniczne typu EWc-1 i EWc-2. Obecnie, przy ich usterce są wymieniane na nowoczesne automaty typu ASO 220, które świetnie pasują do tych starych instalacji schodowych, czyli do instalacji jeszcze z lat 90.

Automat schodowy EWc-2 zamontowany w głównym WLZ

Stare instalacje schodowe, czyli te z okresu lat 60.-90. są przeważnie trzy przewodowe, czyli faza, zero i sterowanie. Na każdym automacie, starym czy nowym, jest nadrukowany schemat ukazujący jak go podłączyć do instalacji. Na schemacie wygląda prosto, ale w praktyce, gdy zmieniamy typ automatu na inny, trzeba wykazać się szczególną uwagą, aby zorientować się, co do czego podłączyć. Najlepiej porównać schematy obu automatów i przełożyć kabelki do tak samo oznaczonych lub opisanych zacisków.

Na pewno będzie zasilanie 230 V, a więc faza (F) i zero (0). Trzeci kabelek jest kabelkiem sterującym (F') – jego zwarcie z kabelkiem fazowym uruchamia automat, który jednocześnie podtrzymuje na tym kabelku fazę zasilającą lampy. Przy grzebaniu w puszce oświetleniowej trzeba więc uważać na niego, bo przy zgaszonej lampie nie będzie na nim napięcia. Prąd pojawi się dopiero po zadziałaniu automatu.

Na każdym automacie mamy schemat, jak go podłączyć

Schemat podłączenia automatu do instalacji schodowej widoczny na powyższej fotografii możemy przedstawić w postaci bardziej czytelnego schematu ideowego. Spójrzmy na poniższy schemat. Od razu koncepcja sterowania taką instalacją przy pomocy automatu schodowego staje się bardzo zrozumiała. Na kolejnym szkicu prezentujemy powyższą koncepcję w praktyce, czyli jak to wygląda w rzeczywistej puszce łączeniowej.

Schemat ideowy instalacji schodowej z wykorzystaniem automatu schodowego

Podłączenie instalacji schodowej w starej puszce łączeniowej

Instalacja oświetleniowa schodowa

Z automatu schodowego wychodzi trzy żyłowy przewód, który idąc w górę i zasilając poszczególne puszki oświetleniowe na piętrach, tworzy pion zasilający. Jest on wykonany w najprostszy sposób, to znaczy przewód nigdzie nie skręca, nie idzie w poprzek ściany, tylko idzie do góry w jednej prostej linii, wchodząc od dołu i wychodząc od góry każdej puszki oświetleniowej.

Tak wygląda sytuacja w tych blokach, w których mieszkania zgrupowane są razem na tym samym piętrze. Na takiej kondygnacji mamy wtedy jeden włącznik światła znajdujący się zazwyczaj przy schodach, ale czasem może być na ścianie przyległej do lokalnego WLZ.

Puszka schodowa (po lewej) wraz z trasą pionu instalacji schodowej

W blokach z lat 70. mamy inny układ mieszkań, bo w skład lokalnego WLZ wchodzą dwa mieszkania znajdujące się na danym piętrze i jedno mieszkanie znajdujące się na półpiętrze. Nie da się zrobić jednego, wspólnego włącznika światła, bo musi się on znajdować w obu miejscach tak, aby każdy lokator mógł na swojej kondygnacji włączyć światło. Mamy więc w takim bloku dwa piony zasilające instalację oświetleniową na klatce. Jeden pion idzie po stronie mieszkań na półpiętrze, a drugi idzie po stronie mieszkań znajdujących się na pełnym piętrze.

Bloki mieszkalne z wielkiej płyty z lat 70. mają tę przydatną cechę, że mają w środku kanały, którymi można przepuścić przewody. Cechę tę wykorzystano nie tylko przy prowadzeniu instalacji elektrycznej w mieszkaniach, ale także przepuszczano tymi kanałami przewody zasilające oświetlenie klatki schodowej. W blokach z innego okresu przewód idzie z góry na dół normalnie jako wmurowany w ścianę.

Częścią instalacji oświetleniowej są włączniki światła, tutaj na potrzeby automatu schodowego, typu dzwonkowego. Nad nimi zazwyczaj są puszki łączeniowe, w których następuje podłączenie z pionem zasilającym i lampą. Na fotografii przedstawionej wyżej poniżej puszki nie ma włącznika, gdyż instalacja oświetleniowa została przerobiona na lampy z czujnikiem ruchu, dlatego też włącznik został zdemontowany, a miejsce po nim zostało zamurowane.

Jeśli puszki nie ma nad włącznikiem, to będzie gdzieś w pobliżu, na przykład na wysokości lampy, bo z lampy przewód trafia do puszki, więc jest to dobre miejsce, aby puszka była blisko pionu zasilającego i lampy.

Instalacja oświetleniowa klatki schodowej w bloku z lat 60 – parter i półpiętro

Modernizacja instalacji oświetleniowej klatki schodowej

Częstą praktyką w ostatnim czasie jest wymiana lamp na klatce schodowej na takie z czujnikiem ruchu, aby się same włączały i wyłączały. Przystępując do tego typu zadania, należy odpowiednio przystosować instalację oświetleniową. Przede wszystkim musimy usunąć automat schodowy jako niepotrzebny. Najlepiej całkiem odłączyć go od prądu pamiętając jednak, że zasilanie do instalacji lamp musi pozostać podłączone.

Lampa z czujnikiem ruchu wymaga stałej obecności napięcia 230 V, musimy więc zapewnić jej dostęp do zasilania. Jak widzimy ze schematu ideowego, możemy to wykonać w dwojaki sposób.

W pierwszym sposobie, w każdym włączniku światła, po jego zdemontowaniu, łączymy ze sobą na stałe kabelki, po czym pozostały po włączniku otwór murujemy na równo ze ścianą.

W drugim sposobie wystarczy żyłę sterującą F' wychodzącą z automatu połączyć na stałe z fazą. Wtedy prąd pójdzie na instalację. Niektórzy stosują obie te metody jednocześnie, chyba tak na wszelki wypadek...

Jaką byśmy nie zastosowali metodę, musimy pamiętać o tym, że na przewodzie do lampy będzie prąd. Jeśli sobie nie wyłączymy zasilania, to montując i podłączając lampę, uważajmy, aby nas ten prąd nie poraził.

Artykuł pochodzi z mojej książki pt. "Elektryk na zleceniu". Zapraszam na Stronę książki.